Chào mừng

Vì sao nhiều chuyên gia khuyến nghị trẻ em không nên sử dụng điện thoại thông minh trước 14 tuổi và chỉ nên tiếp cận các nền tảng mạng xã hội sau 16 tuổi? Không phải ngẫu nhiên mà nhiều lãnh đạo cấp cao tại Thung lũng Silikcon lại không cho con mình dùng điện thoại thông minh cho đến ít nhât 14 tuổi, thậm chí còn muộn hơn. Đằng sau quyết định đó là những lý do rất đáng để các bậc phụ huynh suy nghĩ và cân nhắc.

Nhiều nhà tâm lý học trẻ em, bác sĩ nhi khoa và chuyên gia truyền thông khuyến nghị chỉ nên cho trẻ sử dụng điện thoại thông minh từ khoảng 14 tuổi trở lên. Ở độ tuổi nhỏ hơn, trẻ rất dễ nhạy cảm và dễ bị tác động bởi những cám dỗ cũng như rủi ro từ môi trường số và internet. nên chờ đến ít nhất 14 tuổi mới cho trẻ sử dụng điện thoại thông minh. Lý do là vì trẻ em đặc biệt dễ bị tổn thương và dễ bị tác động bởi những cám dỗ và nguy cơ từ công nghệ số và internet. 

Điện thoại thông minh đang thay đổi tuổi thơ

Tuổi thơ bắt đầu thay đổi khi một đứa trẻ sở hữu điện thoại thông minh riêng. Thời gian dành cho việc chơi ngoài trời, sáng tạo, đọc sách, vận động, ở bên bạn bè và gia đình  dần ít đi. Ngay cả những lúc rảnh rỗi, khi trẻ tự nghĩ ra trò chơi, tự tưởng tượng hoặc chỉ ngồi yên không làm gì cũng không còn nhiều như trước. Trong khi đó các ứng dụng như Whatsapp, Instagram, TikTok,Youtobe hay trò chơi điện tử lại rất hấp dẫn. Việc dành thời gian trước màn hình mỗi ngày có thể khiến trẻ đánh mất những trải nghiệm quan trọng của tuổi thơ. 

Dưới góc nhìn của khoa học thần kinh, đã có nhiều nghiên cứu cho thấy việc trẻ học và rèn luyện những kỹ năng nền tảng ngay từ nhỏ có ý nghĩa rất quan trọng cho cả cuộc đời. hiểu ngôn ngữ, nét mặt và cử chỉ; nhận biết và điều chỉnh cảm xúc; tích lũy trải nghiệm vận động và thể chất; phát triển kỹ năng xã hội như sự đồng cảm, khả năng nhìn nhận từ nhiều góc độ, giải quyết xung đột và giao tiếp. Những kỹ năng này chủ yếu phát triển thông qua trò chơi tự do, tự chủ, thông qua sựtương tác thực tế với người khác; và sự gắn kết với môi trường cùng thiên nhiên.

Điện thoại thông minh có tính gây nghiện

Nhiều nghiên cứu cho thấy  việc sử dụng điện thoại thông minh có thể kích hoạt những phản ứng tương tự  như rượu, ma túy hoặc cờ bạc. Năm 2019, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã đưa chứng nghiện trò chơi trực tuyến (gaming disorder) vào Bảng phân loại bệnh quốc tế (ICD-11). Điều đó có nghĩa là WHO công nhận nghiện game trực tuyến là một bệnh lý chính thức ,và được điều trị tương tự như các dạng nghiện khác, chẳng hạn như nghiện rượu..

Tuy nhiên, tiềm năng gây nghiện không chỉ giới hạn ở trò chơi điện tử. Mạng xã hội và các ứng dụng khác cũng được thiết kế về mặt kỹ thuật và thuật toán nhằm thúc đẩy sự quen thuộc và phụ thuộc. Các cơ chế như “cuộn vô tận” (endless scrolling) hoặc FOMO (“fear of missing out” – sợ bị bỏ lỡ) khiến người dùng liên tực kiểm tra điện thoại và dành nhiều thời gian hơn trên màn hình.

Hệ quả là điện thoại thông minh trở thành vật bất ly thân và ngày càng chiếm nhiều thời gian vốn có thể dành cho những trải nghiệm quan trọng khác, tương tác xã hội và học tập. Nhiều người trưởng thành cũng nhận ra điều này qua chính trải nghiệm của mình. Tuy nhiên, trẻ em và thanh thiếu niên đặc biệt dễ bị tổn thương hơn vì não bộ và khả năng kiểm soát xung động của các em vẫn đang phát triển và các em khó có thể kiểm soát kích thích một cách có ý thức.

Bạn có thể tìm hiểu thêm trong sách nói “Achtung Smartphone” của Manfred Spitzer hoặc trong các bài viết và bài giảng (cũng như tại đây) của Tristan Harris, người cũng tham gia sản xuất bộ phim tài liệu rất được khuyến nghị trên Netflix “The Social Dilemma”.

Điện thoại thông minh gây xao nhãng liên tục và làm tăng vấn đề tập trung

Bậc tiểu học và trung học cơ sở tạo nền tảng cho thành công học tập của trẻ. Sự xao nhãng liên tục do điện thoại thông minh gây ra cùng với thói quen làm nhiều việc cùng lúc  ( vừa làm bài tập vừa  trả lời tin nhắn, lướt mạng xã hội, thích bài đăng, nghe nhạc, kiểm tra email) làm giảm khả năng chú ý và tập trung.

Mỗi khi điện thoại đổ chuông, rung lên hoặc màn hình sáng lên, nó kéo chúng ta ra khỏi dòng suy nghĩ, khiến chúng ta gián đoạn việc đang làm, cuộc trò chuyện đang diễn ra cũng bị cắt ngang. Mỗi lần gián đoạn như vậy đều mất thời gian. Sau khi bị phân tâm, hầu hết mọi người đều khó quay lại tập trung vào nhiệm vụ ban đầu. Tuy nhiên, khả năng tập trung hoàn toàn vào một việc là điều kiện tiên quyết cơ bản cho một quá trình học tập thành công, hoàn thành chương trình đào tạo nghề hoặc đạt được bằng cấp đại học.

Điện thoại thông minh ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả học tập

Các nghiên cứu cho thấy việc sử dụng điện thoại thông minh ảnh hưởng tiêu cực đến thành tích học tập và thành tích cải thiện khi điện thoại di động bị cấm.

Trong một nghiên cứu quy mô lớn tại một trường đại học ở London, các nhà kinh tế đã phân tích điểm số của 130.000 học sinh trong giai đoạn mười năm. Trong khoảng thời gian đó, một số trường đã áp dụng lệnh cấm sử dụng điện thoại di động. Kết quả cho thấy chỉ trong vòng một năm sau khi lệnh cấm được thực hiện, điểm số của học sinh đã tăng lên đáng kể. Những học sinh trước đó có kết quả học tập yếu lại là nhóm được hưởng lợi nhiều nhất và cải thiện thành tích rõ rệt.(Nguồn: “Achtung Smartphone” – Manfred Spitzer)

Nghiên cứu gốc:
Beland & Murphy (2015). Ill Communication: Technology, Distraction & Student Performance

Điện thoại thông minh và mạng xã hội cản trở sự phát triển bản sắc lành mạnh và lòng tự trọng ổn định

Lòng tự trọng của thanh thiếu niên đặc biệt mong manh trong độ tuổi từ 10 đến 14. Đây cũng là giai đoạn bản sắc cá nhân được hình thành. Mạng xã hội khiến các em tập trung mạnh vào ngoại hình và so sánh bản thân với người khác. “Lượt thích” và người theo dõi trở thành đơn vị đo lường sự công nhận, quyết định lòng tự trọng.

Các nghiên cứu hiện nay cho thấy, đặc biệt đối với các bé gái, việc so sánh liên tục với người khác gây ra hình ảnh bản thân tiêu cực và có liên hệ chặt chẽ với sự phát triển của các rối loạn ăn uống (như chứng cuồng ăn, chán ăn…). Trong bối cảnh này, không có gì ngạc nhiên khi giới trẻ sẵn sàng đăng tải những bức ảnh ngày càng cực đoan và tham gia các thử thách ngày càng nguy hiểm để duy trì lợi thế trong cuộc cạnh tranh về sự chú ý và người theo dõi — đôi khi thậm chí đặt tính mạng của mình vào nguy hiểm.

Nghiên cứu gốc:
Bennet et al. (2025). Appearance Pressure From the Media Mediates the Relationship Between Internalised Weight Bias and Eating Disorder Risk for Young Women: A Cross-Sectional Study

Mạng xã hội gây căng thẳng liên tục

Trẻ em chưa đủ trưởng thành về mặt cảm xúc để điều hướng các môi trường mạng xã hội đầy vấn đề ở độ tuổi quá sớm. Việc xem các hình ảnh hoặc bài đăng (đã chỉnh sửa) thường khiến các em cảm thấy mình đang bỏ lỡ điều gì đó (FOMO) hoặc kém cỏi hơn so với bạn bè. Điều này dẫn đến căng thẳng thường xuyên.

Nghiên cứu cho thấy càng dành nhiều thời gian trên mạng xã hội, nguy cơ trầm cảm càng cao. Khi trẻ sử dụng công nghệ quá mức, sự kích thích liên tục của não làm tăng hormone cortisol. Quá nhiều cortisol khiến trẻ bồn chồn, lo lắng và có thể dẫn đến rối loạn lo âu. Trong một cuộc phỏng vấn với The Guardian, Giám đốc điều hành Apple Tim Cook gần đây đã tuyên bố rằng ông cấm cháu trai của mình truy cập mạng xã hội.

Điện thoại thông minh làm gián đoạn các mối quan hệ và cản trở việc học hành vi xã hội

Nhiều phụ huynh sau này hối tiếc vì đã cho con sử dụng điện thoại thông minh khi thấy mối quan hệ cha mẹ và con cái bị ảnh hưởng. Trẻ thường thiếu chú ý do sự phân tâm liên tục từ thiết bị. Các mối quan hệ trực tiếp dần suy yếu vì trẻ đầu tư thời gian và năng lượng vào các mối quan hệ trực tuyến.

Trong nhiều gia đình, điện thoại thông minh là nguồn gốc thường xuyên của xung đột. Các nghiên cứu cho thấy việc sử dụng mạng xã hội của trẻ em và thanh thiếu niên ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình học hành vi xã hội và làm giảm sự đồng cảm. Đồng thời, mức độ hài lòng với các mối quan hệ xã hội của chính mình cũng giảm xuống.
(Nguồn: “Achtung Smartphone” – Manfred Spitzer)

Bảo vệ thanh thiếu niên thất bại trên Internet

jugendschutz.net, trung tâm năng lực chung của chính quyền liên bang và tiểu bang về bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên trên Internet, đã nêu rõ trong báo cáo công bố năm 2019 rằng các trang web phổ biến mà trẻ em sử dụng đang thiếu các giải pháp bảo mật toàn diện. Các nhà cung cấp không thực hiện kiểm tra độ tuổi một cách hiệu quả. Các tùy chọn báo cáo vi phạm còn rườm rà và không hiệu quả, đồng thời các đơn vị vận hành (thường có trụ sở tại nước ngoài) thường không gỡ bỏ các nội dung gây hại hoặc bất lợi cho thanh thiếu niên, ngay cả khi các nội dung đó đã được báo cáo. Các tài khoản dành cho trẻ em với các thiết lập an toàn được cấu hình sẵn hoàn toàn vắng bóng (https://www.jugendschutz.net/fileadmin/daten/publikationen/lageberichte/bericht_2019_kinder_im_netz.pdf).

Do đó, cựu Bộ trưởng Liên bang về Gia đình, Tiến sĩ Franziska Giffey, đã kêu gọi những điều sau đây trong bối cảnh này:

“Trẻ em phải được bảo vệ tốt hơn trên môi trường trực tuyến. Báo cáo của jugendschutz.net đã chỉ ra điều này rất rõ ràng. Thật không thể chấp nhận được khi các nhà cung cấp không thực hiện các biện pháp phòng ngừa an toàn, để trẻ em không được bảo vệ và phải đối mặt với những nguy hiểm cũng như mối đe dọa tồn tại trên Internet – cho dù đó là quấy rối tình dục, đe dọa, hăm dọa hay bóc lột tài chính.”

Điện thoại thông minh khiến trẻ tiếp xúc với nội dung tình dục

Theo Innocence in Danger e.V. (một phong trào toàn cầu chống lại việc lạm dụng tình dục trẻ em, đặc biệt là việc phát tán nội dung khiêu dâm trẻ em thông qua các phương tiện truyền thông mới), gần một phần mười thanh thiếu niên hiện nay đã từng nhận được các hình ảnh hoặc phim khiêu dâm hoặc bạo lực không mong muốn. Điều này thường xảy ra thông qua tin nhắn riêng tư trong các cuộc trò chuyện, ứng dụng nhắn tin và các cộng đồng. Cha mẹ hiếm khi biết về điều này. Hơn nữa, nội dung khiêu dâm trên internet có thể được bất kỳ ai truy cập ẩn danh vào bất kỳ lúc nào. Tuy nhiên, trẻ em không chỉ xem nội dung tình dục trên điện thoại di động mà còn tự tạo ra chúng. Các báo cáo truyền thông gần đây cho thấy các công cụ AI như Grok cho phép biến những hình ảnh vô hại của trẻ em thành hình ảnh khỏa thân. Các thủ tục pháp lý và cuộc điều tra của Ủy ban Châu Âu hiện đang được tiến hành. Ngày càng có nhiều trẻ em tham gia vào việc "sexting" (gửi tin nhắn văn bản có nội dung tình dục và/hoặc hình ảnh khiêu dâm).

Điện thoại thông minh tạo điều kiện cho hành vi dụ dỗ qua mạng (cybergrooming)

Cybergrooming là khi người lớn cố gắng thuyết phục trẻ vị thành niên thực hiện hành vi tình dục trước webcam, gửi ảnh khỏa thân hoặc thậm chí sắp xếp gặp mặt ngoài đời thực. Hơn 15% trẻ em dưới 14 tuổi đã từng trải qua quấy rối tình dục trên internet. Các cuộc tấn công thường diễn ra qua tin nhắn riêng trên trò chơi trực tuyến hoặc mạng xã hội.

Điện thoại thông minh cho phép truy cập nội dung gây hại cho trẻ vị thành niên

Internet đầy rẫy nội dung nguy hại: diễn đàn cổ xúy rối loạn ăn uống, tự làm hại bản thân, tự tử; trang web quảng bá ma túy; diễn đàn thúc đẩy chủ nghĩa cực đoan. Những nội dung này có thể khuyến khích trẻ bắt chước hành vi nguy hiểm. Các thử thách trên mạng xã hội nhiều lần gây tử vong cho trẻ em, ví dụ như “blackout challenge”.

Điện thoại thông minh làm tăng nguy cơ bị bắt nạt trên mạng

Bắt nạt không còn giới hạn trong sân trường. Nó diễn ra ở mọi nền tảng giao tiếp, và điện thoại thông minh là phương tiện phổ biến nhất. Hình ảnh và video có thể được phát tán nhanh chóng tới số lượng người nhận không thể kiểm soát. Khi đã đăng tải, nội dung phỉ báng gần như không thể xóa bỏ hoàn toàn. Chỉ một trong mười nạn nhân thông báo cho người lớn đáng tin cậy về điều này.

Điện thoại thông minh gây nguy hiểm cho trẻ em khi tham gia giao thông

Khi trẻ nhìn chằm chằm vào điện thoại thay vì chú ý giao thông, các em tự đặt mình vào nguy hiểm — dù là người đi bộ hay đi xe đạp. Hằng ngày có thể thấy trẻ vừa đạp xe một tay vừa dùng điện thoại hoặc băng qua đường trong trạng thái “smombie”.

Các giám đốc công nghệ cấm con mình dùng điện thoại thông minh

Các giám đốc điều hành công nghệ cấm con cái sử dụng điện thoại thông minh Theo một bài báo trên tờ New York Times, nhiều nhà quản lý công nghệ hàng đầu đợi cho đến khi con cái họ đủ 14 tuổi mới cho phép chúng sở hữu điện thoại thông minh. Những thiếu niên này có thể gọi điện và gửi tin nhắn, nhưng chúng không được truy cập internet cho đến sau này. Vào năm 2019, một nhóm nhân viên và nhà đầu tư hàng đầu từ Facebook và Google tại Mỹ đã hợp lực để cảnh báo về những mối nguy hiểm mà các công ty công nghệ gây ra cho trẻ em và xã hội của chúng ta. Khi những nhân vật hàng đầu từ các gã khổng lồ kỹ thuật số như Google, eBay, Apple và Yahoo đang trì hoãn việc sử dụng điện thoại thông minh, chẳng lẽ điều đó không khiến chúng ta phải suy ngẫm sao? Những giám đốc điều hành thu lợi từ sự thành công của công nghệ đang bảo vệ con cái của chính họ khỏi điện thoại thông minh. Chẳng lẽ chúng ta không nên làm điều tương tự sao?